Zasady zarządzenia bezpieczeństwem i higieną pracy w przedsiębiorstwie

Zasady BHP w pracyObecnie powszechne jest przekonanie, że systemowe zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy jest niezbędne dla osiągnięcia poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników. Przekonanie to znajduje swoje odzwierciedlenie między innymi w strategiach w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Ustalany przez Międzynarodową Organizację Pracy oraz Komisję Europejską dyrektywach UE, wymaganiach prawa krajowego, a także w normach i wytycznych ustalanych na poziomie krajowym i międzynarodowym. Równocześnie przedsiębiorstwa coraz powszechniej wdrażają systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, projektowane na wzór tych, które sprawdziły się w obszarze zarządzania jakością i zarządzania środowiskowego.

System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (BHP) jest częścią systemu zarządzania przedsiębiorstwem i stanowi kompozycję - o różnym stopniu złożoności - zasobów, personelu, polityki i procedur, której elementy współdziałają ze sobą w zorganizowany sposób w celu zapewnienia realizacji zadań związanych z zarządzaniem ryzykiem zawodowym występującym w środowisku pracy. Pod pojęciem skuteczności systemu zarządzania rozumie się jego zdolność do osiągania wytyczonych celów. Niekwestionowanym celem wszystkich działań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy jest poprawa warunków pracy. System zarządzania BHP można więc uznać za skuteczny wówczas, gdy jego funkcjonowanie prowadzi do tej poprawy. Wymiernym tego efektem może być zmniejszenie liczby wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz innych chorób związanych z pracą.

Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy mogą być wdrażane w przedsiębiorstwach na zasadach obligatoryjnych, w celu spełnienia wymagań obowiązującego prawa, lub dobrowolnie. Systemy zarządzania wdrażane obligatoryjnie są z reguły prostsze, gdyż odnoszące się do nich wymagania muszą być realizowane przez wszystkie przedsiębiorstwa, włączając MSP. Systemy wdrażane dobrowolnie są na ogół złożone z większej liczby elementów i skierowane na osiąganie poziomu ochrony pracowników wyższego niż ustalony w wymaganiach prawa.

Aktem prawnym o zasadniczym znaczeniu dla zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w organizacjach wszystkich krajów należących do Wspólnoty Europejskiej jest dyrektywa ramowa 89/391/EWG o wprowadzeniu środków w celu zwiększenia bezpieczeństwa i poprawy zdrowia pracowników podczas pracy. Zgodnie "nowym podejściem" wprowadzonym dyrektywą zadaniem pracodawców jest już nie tylko wypełnianie szczegółowych wymagań, ale również aktywne uczestniczenie w kreowaniu bezpieczeństwa i higieny pracy w przedsiębiorstwie oraz stosowanie najlepszych, w określonych okolicznościach, środków profilaktycznych. Dyrektywa określa podstawowe obowiązki pracodawców oraz wskazuje na sposoby ich realizacji, które należy uwzględnić w zarządzaniu bezpieczeństwem i higieną pracy w przedsiębiorstwie. Podkreśla, już w samym swoim tytule, konieczność doskonalenia rozwiązań przyjmowanych w celu ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. Postanowienia tej dyrektywy zostały wprowadzone do prawa polskiego, znajdując swoje odbicie w znowelizowanym kodeksie pracy oraz szeregu towarzyszących mu aktów wykonawczych.

Zgodnie z wymaganiami prawa system zarządzania BHP - mniej lub bardziej sformalizowany - funkcjonować powinien w każdym przedsiębiorstwie. Wywiązując się z określonych prawem obowiązków każdy pracodawca musi zapewnić wdrożenie co najmniej następujących jego elementów:

  • zarządzanie ryzykiem zawodowym, obejmujące identyfikację zagrożeń i ocenę ryzyka zawodowego oraz podejmowanie działań eliminujących lub ograniczających to ryzyko;
  • szkolenie;
  • informowanie pracowników oraz konsultowanie z nimi działań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • prowadzenie zapisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz opracowywanie instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • sterowanie operacyjne pracami związanymi ze znaczącymi zagrożeniami;
  • gotowość do reagowania na wypadki przy pracy i awarie;
  • analizy przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych i innych, związanych z wykonywaną pracą (monitorowanie reaktywne).

Sposób zaprojektowania i funkcjonowania takiego systemu, z którym wiąże się również jego skuteczność, mogą być jednak bardzo różne, w zależności od wiedzy i umiejętności osób projektujących te systemy, a także szeregu innych czynników, wśród których wymienić można rodzaj produkcji i występujących zagrożeń, a także wielkość przedsiębiorstwa.

Wdrażanie wymagań prawa może być wspomagane przez normy przeznaczone do dobrowolnego stosowania. W Polsce są to normy serii PN-N-18001 (odnoszące się do systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy).

Polska norma PN-N-18001 jest krajowym wdrożeniem wytycznych Międzynarodowej Organizacji Pracy ILO-OSH 2001, które określają zasady projektowania i wdrażania skutecznych systemów zarządzania i są podstawą ich wdrażania w wielu krajach. Norma PN-N-18004 zawiera wskazówki dotyczące sposobu wdrożenia systemu i projektowania jego elementów.

Systemy wdrażane w przedsiębiorstwach w celu realizacji wymagań prawa są często w znacznym stopniu dostosowane do wymagań i wytycznych polskich norm serii PN-N-18000. Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych w roku 2000 w 71 polskich przedsiębiorstwach, które wdrożyły systemy zarządzania BHP na podstawie wymagań prawa. W badanej grupie najliczniej reprezentowane były przedsiębiorstwa, w których zgodność systemów zarządzania BHP z wymaganiami normy oceniono na 60 do 80%. Ponadto przynajmniej w 25% badanych przedsiębiorstw stopień zgodności systemu zarządzania bhp z wymaganiami normy PN-N-18001 kształtował się na poziomie wyższym niż 80%. Najwyższe oceny w badanych przedsiębiorstwach uzyskały takie elementy systemu zarządzania BHP jak zaangażowanie kierownictwa, zapisy, monitorowanie oraz gotowość i reagowanie na wypadki przy pracy, a więc przede wszystkim te, które powstają w celu spełnienia wymagań obowiązującego prawa.

W polskiej normie PN-N-18001 "Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania" system zarządzania został zdefiniowany jako kompozycja, o różnym stopniu złożoności, zasobów, personelu, polityki i procedur, której składniki współdziałają ze sobą w zorganizowany sposób w celu zapewnienia realizacji określonych zadań lub w celu osiągnięcia lub utrzymania określonego stanu. System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy stanowi część ogólnego systemu zarządzania, która obejmuje strukturę organizacyjną planowanie, odpowiedzialności, zasady postępowania, procedury, procesy i zasoby, potrzebne do opracowania, wdrażania, realizowania, przeglądu i utrzymywania polityki bezpieczeństwa i higieny pracy, a tym samym do zarządzania ryzykiem zawodowym występującym w środowisku pracy w związku z działalnością przedsiębiorstwa. System składa się więc z elementów, których współdziałanie służy odpowiedniemu wykorzystaniu posiadanych zasobów dla osiągnięcia ustalonych celów.

Do elementów systemu zarządzania BHP według wymagań normy PN-N-18001 należą:

  • zaangażowanie najwyższego kierownictwa, polityka bezpieczeństwa i higieny pracy oraz współudział pracowników;
  • planowanie działań, na które składa się ustalanie celów ogólnych i szczegółowych oraz sporządzanie planów ich realizacji; przy ustalaniu celów konieczne jest uwzględnianie przede wszystkim wymagań prawnych (należy więc zapewnić, że będą one identyfikowane) oraz wyników oceny ryzyka zawodowego;
  • wdrażanie i funkcjonowanie, a w tym:
  1. ustalenie struktury organizacyjnej i odpowiedzialności;
  2. zapewnienie zasobów potrzebnych do wdrożenia i funkcjonowania systemu;
  3. zapewnienie odpowiednich kompetencji i szkolenia oraz kształtowanie świadomości i motywowanie pracowników;
  4. komunikowanie się;
  5. dokumentowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy;
  6. zarządzanie ryzykiem zawodowym;
  7. organizowanie prac i działań związanych ze znaczącymi zagrożeniami;
  8. zapobieganie, gotowość i reagowanie na wypadki przy pracy i poważne awarie;
  9. zakupy;
  10. podwykonawstwo;
  • sprawdzanie funkcjonowania systemu obejmujące: monitorowanie, badanie wypadków przy pracy, chorób zawodowych i zdarzeń potencjalnie wypadkowych oraz audytowanie, a także działania korygujące i zapobiegawcze;
  • przegląd zarządzania;
  • ciągłe doskonalenie.

Norma PN-N-18004 Wskazuje dodatkowo, że działania przeprowadzane w ramach systemu zarządzania BHP powinny obejmować obliczanie kosztów bezpieczeństwa i higieny pracy, a także zwraca uwagę na potrzebę przeprowadzenia przeglądu wstępnego przed wdrożeniem tego systemu.


Artykuł przygotowany wspólnie z GVARANT BHP

Komentarze



Wózki widłowePrzy zakupie wózka widłowego należy wziąć pod uwagę przede wszystkim: typ opon, rodzaj masztu


E-fakturaFaktury, czyli codzienność właściciela firmy


Elegancki mężczyznaKiedy prowadzi się działalność prędzej czy później przychodzi potrzeba aby


Imprezy firmoweChcesz urządzić niezapomnianą imprezę firmową? Przedstawiamy sprawdzone pomysły na