Odzież ostrzegawcza w zakładzie pracy

Odzież ostrzegawczaJak wskazują statystyki, każdego roku dochodzi do wielu wypadków, których przyczyną jest kontakt pracownika z pojazdem lub maszyną, poruszającymi się po terenie zakładu pracy lub też po placu budowy. Niestety niektóre z tych wypadków w swojej konsekwencji jest bardzo poważnych a nawet śmiertelnych. Jak wynika z późniejszych analiz w trakcie prowadzonych postępowań powypadkowych przyczyną takich wypadków często bywa niedostateczna widoczność osoby poruszającej się pieszo.

Stosowanie odzieży ostrzegawczej

Podstawowym wymogiem stosowania odzieży ostrzegawczej jest występowanie w zakładzie pracy sytuacji, w których pracownicy są (czy tylko mogą być) niedostatecznie widziani przez operatorów maszyn mobilnych, a w szczególności:

  • urządzeń transportu bliskiego (suwnic, wózków transportowych i podnośnikowych, dźwigów);
  • pojazdów samochodowych i szynowych;
  • maszyn budowlanych i drogowych.

Widzialność pracownika powinna być dostateczna zarówno w sytuacjach dynamicznych - gdy osoba taka znajduje się w ruchu, jak i w przypadkach statycznych - kiedy pracownik nie porusza się.

Sytuacjami potęgującymi konieczność zastosowania odzieży ostrzegawczej z pewnością będą prace wykonywane w:

  • pobliżu dróg i torowisk,
  • miejscach załadunku i rozładunku materiałów,
  • pobliżu bądź na drogach transportu wewnątrzzakładowego,
  • porze nocnej i wieczornej,
  • porach roku, kiedy to występuje ograniczona widoczność spowodowana trudnymi warunkami atmosferycznymi tj. zamglenia, intensywne opady deszczu, śniegu itp.
  • obszarach, w których występuje ograniczona widoczność spowodowana warunkami technicznymi lub technologicznymi ( wydobywające się dymy, pary, zapylenie) a także niedostatecznym oświetleniem.

Odzież ostrzegawcza należy do środków ochrony indywidualnej pośrednio ochraniających użytkownika przed zagrożeniami i ma charakter ochrony biernej. Warto zaznaczyć, że należy ją stosować wówczas, gdy źródła zagrożenia nie mogą zostać usunięte lub nie mogą być zastosowane skuteczne środki ochrony zbiorowej albo środki ochrony indywidualnej. Odzież ostrzegawcza chroni przed zagrożeniami związanymi z:

  • potrąceniem przez poruszające się pojazdy,
  • kierowane przez człowieka samochody,
  • wózki widłowe,
  • suwnice
  • itp.

Do ochrony przed tymi zagrożeniami wykorzystywane są w szczególności odpowiednie materiały odblaskowe, które zostały naszyte w postaci pasów na ubranie w miejscu torsu, ale również poziomo na rękawy oraz nogawki spodni.

Jednocześnie należy pamiętać, iż w razie występowania zagrożenia na stanowisku pracy lub w miejscu wykonywania pracy - zawsze w pierwszej kolejności powinny zostać zastosowane środki ochrony zbiorowej. Dopiero później w sytuacji, kiedy ochrona taka jest niewystarczająca, co oznacza, że nie można uniknąć zagrożeń lub ich znacząco ograniczyć, stosując ochrony zbiorowe, pracowników należy wyposażyć w środki ochrony indywidualnej, przez wyposażenie w odzież ochronną (w tym także odzież ostrzegawczą).

Regulacje prawne dotyczące odzieży ostrzegawczej

Podstawowe przepisy związane z wymaganiami dla odzieży ostrzegawczej a co za tym idzie warunki jej użytkowania, zostały objaśnione w następujących przepisach prawa:

Art. 237 ustawy z 26.6.1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.)
W którym zobowiązuje się pracodawcę do:

  • dostarczenia pracownikowi nieodpłatnie środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy (spełniających wymagania dotyczące oceny zgodności określonych w innych przepisach) oraz
  • informowania pracowników o sposobach (zasadach) posługiwania się dostarczonymi środkami ochrony.

Rozporządzenie MG z 21.12.2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz.U. Nr 259, poz. 2173, ze zm.)
Określono, że środki ochrony indywidualnej wykonane z materiału przeznaczonego do używania w warunkach, w których obecność każdego użytkownika powinna być wizualnie sygnalizowana, należy wyposażyć w jeden lub więcej właściwie rozmieszczonych elementów lub urządzeń emitujących albo odbijających promieniowanie widzialne o odpowiedniej intensywności świetlnej oraz właściwościach fotometrycznych i kolorymetrycznych.

Rozporządzenie MPiPS z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (DZ.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650, ze zm.)
W załączniku 2: szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej, gdzie pod pozycją dotyczącą odzieży ochronnej, wymienione zostały kamizelki ostrzegawcze, kurtki i bluzy ostrzegawcze, spodnie ostrzegawcze, narzutki ostrzegawcze.

PN-EN ISO 20471:2013-07 Odzież o intensywnej widzialności
Metody badania i wymagania, w której określono wymagania dla odzież y o intensywnej widzialności, która daje możliwość wizualnej sygnalizacji obecności użytkownika w każdych warunkach, a także podano wymagania dotyczące barwy i odblaskowości, minimalnych powierzchni oraz rozmieszczenia materiałów w odzieży ochronnej.

PN-EN ISO 13688:2013-12 Odzież ochronna
Wymagania ogólne, gdzie określone zostały ogólne wymagania, dotyczące sposobu wykonania, ergonomii, nieszkodliwości, procesu starzenia i znakowania odzieży ochronnej, a także informacje, które powinien dostarczać producent wraz z wyrobem (norma jest przeznaczona do stosowania w połączeniu z innymi normami i nie może być stosowana jako samodzielny dokument bazowy).

Rodzaje odzieży ostrzegawczej

Jako odzież ostrzegawczą zastosować można zarówno całe ubranie jaki i osobne elementy ubrania roboczego. Dlatego ważne jest żeby uwzględnić potrzeby pracowników względem danego stanowiska pracy, zastosowanej technologii w miejscu pracy oraz warunków panujących w miejscu wykonywania pracy. W Polskiej Normie PN-EN ISO 20471:2013 wyszczególniono 5 grup odzieży ostrzegawczej, która ma za zadanie okrycie:

  • tułowia użytkownika - zaliczamy tutaj kamizelki i narzutki ostrzegawcze,
  • tułowia i ramion - koszule, bluzy, kurtki z długim rękawem oraz wyroby okrywające tułów i ramiona z krótkimi rękawami takie jak koszule z krótkimi rękawami, T-shirty,
  • nogi użytkownika - spodnie do pasa i tzw. spodnie ogrodniczki,
  • nogi i tułów - kombinezony bez rękawów,
  • tors, ręce i nogi użytkownika poprzez zastosowanie - kombinezonów.

Przy rozpatrywaniu jedynie elementów odblaskowych, jako środka ochrony, istotny jest skutek - widoczność pracownika, a nie rodzaj czy też forma samego ubioru. Stosując odzież ostrzegawczą, należy brać pod uwagę również inne zagrożenia na stanowisku pracy, które wynikają z wysiłku fizycznego, temperatury otoczenia, czynników chemicznych czy chociażby z natężenia ruchu w miejscu pracy. Nierzadko, więc odzież ostrzegawcza będzie musiała spełniać również rolę ochrony przed zagrożeniami czynnikami fizycznymi i chemicznymi.

Wymagania dla odzieży ostrzegawczej

Jak już wcześniej wspomniano, wymagania dla odzieży ostrzegawczej określono w dwóch Polskich Normach. W przypadku tego typu odzieży ważne jest by została wykonana w taki sposób, aby udział materiału tła miał powierzchnię co najmniej 0,5 m², a powierzchnia materiału odblaskowego wynosiła co najmniej 0,13 m².

Materiał tła powinien być rozmieszczony równomiernie na powierzchni odzieży, tzn. z przodu i z tyłu wielkość powierzchni powinna być w przybliżeniu równa. Taśmy z materiału odblaskowego powinny poziomo opasywać tors, rękawy i nogawki spodni. Taśmy nie powinny być węższe niż 5 cm. Norma sugeruje również jakie właściwości powinien spełniać materiał, z którego wykonane są elementy odblaskowe.

Niezależnie od rodzaju odzieży odblaskowej, która okrywa tułów użytkownika, materiał tła powinien opasywać sylwetkę na całym obwodzie na szerokości nie mniejszej niż 5 cm. Oprócz tego na powierzchni materiału tła powinien znajdować się jeden z proponowanych alternatywnie układów taśm z materiału odblaskowego:

  • dwie poziome taśmy z materiału odblaskowego opasujące tułów na całym obwodzie,
  • dwie poziome taśmy z materiału odblaskowego opasujące tułów na całym obwodzie i dodatkowo dwie taśmy odblaskowe, łączące przez barki górną taśmę poziomą,
  • jedna taśma pozioma z materiału odblaskowego i dwie taśmy odblaskowe łączące przez barki górną taśmę poziomą.

Przerwy w pasach odblaskowych, powstające wskutek krzyżowania się z pionowo poprowadzonymi szwami, zapięciami, listewkami lub plisami przykrywającymi zapięcia, lub przerwy związane np. z regulacją obwodu w pasie, nie mogą być większe niż 5 cm. Przy czym łączna długość wszystkich przerw w taśmach odblaskowych na całym obwodzie tułowia nie może być większa niż 1 cm.

W każdym przypadku odzieży z rękawami materiał tła powinien być na całym obwodzie rękawa na szerokości nie mniejszej niż 5 cm. Na długich rękawach powinny być dwa równoległe pasy odblaskowe, przy czym, jeśli rękaw zasłania pasy odblaskowe umieszczone na odzieży osłaniającej tułów, to na rękawach powinny być umieszczone dwa pasy odblaskowe na tej samej wysokości co pasy na tułowiu.

Na nogawkach spodni oraz kombinezonu materiał tła powinien opasywać cały obwód ciała na szerokości min. 5 cm. Na nogawkach powinny być także co najmniej dwa poziome, równoległe pasy materiału odblaskowego. Spodnie w stylu "ogrodniczki" nie muszą już posiadać pasa z materiału odblaskowego na wysokości talii. W każdej sytuacji taśmy z materiału odblaskowego powinny być umieszczone w odległości nie mniejszej niż 5 cm od dolnych brzegów nogawek, rękawów, oraz części odzieży okrywającej tułów. Dopuszcza się, aby taśmy z materiału odblaskowego były umieszczone skośnie. Kierunek odchylenia nie ma tutaj znaczenia, natomiast istotne jest, aby odchylenie od poziomu nie przekraczało ± 20° w dowolną stronę, symetrycznie lub niesymetrycznie. Pasy materiału odblaskowego naszywane są na tło z materiału fluorescencyjnego najczęściej o barwach żółtej, pomarańczowej lub czerwonej. Bardzo istotne jest, aby materiał tła odzieży ostrzegawczej miał wysoką odporność na wybarwienia spowodowane praniem, czyszczeniem chemicznym oraz działaniem potu, a także był odporny na działanie światła słonecznego. Producent odzieży ostrzegawczej zobowiązany jest do określenia maksymalnej liczby cykli konserwacyjnych, w wyniku których nie wystąpi zmniejszenie poziomu ochrony poniżej granic określonych w Polskiej Normie. Z kolei użytkownik takiej odzieży powinien przestrzegać instrukcji użytkowania, a przede wszystkim warunków jej konserwacji.

Każda odzież ostrzegawcza powinna jednocześnie spełniać wymagania ogólne określone w normie EN ISO 13688:2013 Odzież ochronna. Wymagania ogólne. Natomiast wymagania szczegółowe dla odzieży, na której naszywane są materiały tła i odblaskowe, określają poszczególne normy w zależności od zakresu jej ochronności. Według Polskiej Normy rozróżnia się trzy klasy odzieży ostrzegawczej i jedną klasę materiału odblaskowego. Klasy odzieży ostrzegawczej wydziela się ze względu na wielkość minimalnej powierzchni materiału tła. Największe powierzchnie materiałów fluorescencyjnych tła odpowiadają odzieży ostrzegawczej klasy trzeciej.

Odzież ostrzegawcza 3 klasy stanowi zarazem najwyższy poziom ochrony i musi składać się z części okrywającej tułów, z długich rękawów, nogawic o pełnej długości a taśmy odblaskowe muszą opasać te elementy stroju. Dodatkowo odzież ostrzegawcza powinna spełniać m.in. wymagania dotyczące wytrzymałości mechanicznych oraz oporu przenikania wody, pary wodnej i potu.

Na sam koniec charakterystyki wymagań dla odzieży ostrzegawczej podkreślmy, że odzież taka powinna w szczególności:

  • zapewniać skuteczną ochronę w każdych warunkach, jakie mogą wystąpić na stanowisku i w miejscu wykonywanej pracy
  • być tak dobrana, aby stosowanie jej nie powodowało szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia użytkownika
  • być ergonomiczna, z uwzględnieniem cech antropologicznych i stanu zdrowia pracownika,
  • zapewniać możliwość regulacji w celu dopasowania do cech indywidualnych użytkownika
  • umożliwiać równoczesne stosowanie jej z innymi środkami ochrony indywidualnej i odzieżą roboczą.

Zastosowanie odzieży ostrzegawczej wskutek przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego

Podstawą do zastosowania odpowiedniej odzieży ostrzegawczej jest przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla poszczególnych potencjalnych zagrożeń, których oddziaływanie może być niebezpieczne dla pracownika. Identyfikacja i ocena tych zagrożeń pozwoli dobrać rodzaj odzieży ostrzegawczej o odpowiedniej kategorii i odpowiednich właściwościach ochronnych, a tym samym zapewni pracownikowi nie tylko bezpieczeństwo, ale również wygodę. Ocena dostosowania odzieży ostrzegawczej do warunków i charakteru pracy na stanowiskach pracy powinna być aktualizowana w sytuacji wystąpienia zmian w którymkolwiek z elementów pracy mających wpływ na bezpieczeństwo. Ocena narażenia powinna być także dokonana powtórnie w każdym przypadku wprowadzenia zmian w warunkach pracy, jak również w czasie odmiennych warunków środowiska pracy, tzn. wykonywania pracy w nowych miejscach oraz innej porze dnia. Nie zapominajmy, że ponowną ocenę ryzyka należy przeprowadzić po zaistnieniu wypadku przy pracy, którego przyczyną była niedostateczna widoczność pracownika wyposażonego w odzież ostrzegawczą.

Należy zdawać sobie sprawę, że w porównaniu z innymi środkami ochrony indywidualnej odzież ostrzegawcza nie ma zadania ochrony bezpośredniej (tak jak buty, okulary, rękawice), lecz stanowi ochronę pośrednią - powinna wskazać operatorowi sprzętu (zwłaszcza mobilnego) czy kierowcy pojazdu fakt obecności pracownika. O tej zasadzie ochrony odzieży ostrzegawczej należy wspomnieć pracownikom w trakcie szkoleń bhp czy instruktaży, którzy wykonują swoje zadania w miejscach narażenia na kontakt z maszynami mobilnymi, pojazdami drogowymi i szynowymi. Warto też nieustannie przypominać osobom organizującym pracę, że muszą w pierwszej kolejności wprowadzać możliwe do zastosowania zabezpieczenia techniczne (np. wygrodzenia i oznakowania), a stosowanie odzieży ostrzegawczej traktować wyłącznie jako zabezpieczenie dodatkowe.

Obowiązek stosowania odzieży ostrzegawczej wynika również ze szczegółowych przepisów dotyczących bezpieczeństwa pracy w poszczególnych branżach czy zawodach, a także z uregulowań wewnątrzzakładowych wynikających z występujących zagrożeń. Oznacza to, że jeżeli w zakładzie wykonywane są inne prace czy występują inne sytuacje niż wyszczególnione w przepisach, które mogą powodować zagrożenia potrącenia, przejechania, to pracodawca ma obowiązek uwzględnienia ich w ocenie ryzyka zawodowego i zapewnienia pracownikom odpowiednich środków ochrony (zbiorowej i indywidualnej), w tym również odzieży ostrzegawczej.

Komentarze